Daşoguz welaýatynyň Nurmuhammet Andalyp adyndaky döwlet sazly drama teatry ýaş tomaşaçylar üçin sahnalaşdyran «Jadyly söz» atly täze spektakly bilen mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 32 ýyllyk baýramçylygyna mynasyp sowgatly barýar. Dramaturg Aýmämmet Işangulyýewiň adybir eseri esasynda aýdym-sazly, gyzykly başdan geçirmeli spektakly tejribeli režissýor Guwanç Baýmetow sahnalaşdyrýar. Türkmenistanyň at gazanan artistleri Meretdurdy Seitow, Halmyrat Şyhyýew, Pirnepes Hojanepesow, şeýle hem Begli Dowlyýew, Ýazdurdy Öwezow, Leýli Rejepowa, Leýla Gafurowa, Aýjahan Berdiýewa, Döwran Bekdurdyýew, Şeýdabeg Saryýew dagy spektaklda keşp janlandyrýarlar. Sahna oýnunda dostluk, mähribanlyk, birek-biregi goldamak ýaly ynsanperwer garaýyşlar ündelýär.

Halkymyz müňýyllyklaryň dowamynda Änew, Jeýtun, Marguş, Kelteminar medeniýetleri ýaly taryhyň şöhratly sahypalarynda uly orun alan milli medeni galkynyşlary bilen umumadamzat siwilizasiýasynyň, dünýä medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşupdyr. Bu hakykaty häzirki wagtda bütin dünýä ykrar edýär. Göksüýri depesinden Gyzylarbada çenli ägirt uly giňişligi öz içine alýan Änew medeniýeti barada türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» atly kitabynda giňişleýin bellenip geçilýär. 2022-nji ýylyň noýabr aýynda Türki medeniýetiň halkara guramasynyň (TÜRKSOÝ) mejlisinde türkmen halkynyň akyldar şahyry Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 300 ýyllygy mynasybetli 2024-nji ýyly «Türki dünýäniň beýik şahyry we akyldary Magtymguly Pyragy ýyly» we gadymy Änew şäherini 2024-nji ýylda «Türki dünýäniň medeni paýtagty» diýip yglan etmek barada türkmen tarapynyň öňe süren başlangyçlary uly goldawa eýe boldy. Halkara derejedäki şeýle syýasy-jemgyýetçilik ähmiýetli wakalar «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylynda hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda amala aşyrylýan il-ýurt bähbitli işleri has-da dabaralandyrýar. «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylynda «Gorkut ata» atly halkara kinofestiwal hem Änew şäherinde geçiriler. Şeýle-de dünýä medeniýetiniň we sungatynyň gadymy ojagynda geçiriljek halkara ylmy maslahat, halkara ýaşlar forumy, TÜRKSOÝ guramasyna agza döwletleriň medeniýet ministrleriniň hemişelik geňeşiniň nobatdaky mejlisi şanly ýylymyzy has-da dabaralandyrar. Ak bugdaýyň mekany, ekerançylygyň ilkinji dörän ojagy hökmünde ykrar edilýän Änew şäheriniň «Türki dünýäniň medeni paýtagty» diýlip yglan edilmegi bilen bagly geçiriljek medeni çäreleriň özeninde medeniýetiň halklary, döwletleri jebisleşdirmekdäki, olaryň arasyndaky dost-doganlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmakdaky syýasy-jemgyýetçilik ähmiýeti, ynsanperwer, ruhy gymmatlyklary örboýuna galýar.

Alajalar, alaja görnüşli ýüpler türkmen halkynyň durmuşyna mäkäm ornaşan milli gymmatlyklar bolup durýar. Halkymyz alajalary uzak geçmişden başlap, häzirki güne çenli diňe bir gözden-dilden goraýjy serişde hökmünde däl, eýsem nagyş, bezeg hökmünde hem ulanypdyr. Çaganyň gundag bagy, sallançak bagy, gelin-gyzlaryň bukjasynyň bagy alajadan bolupdyr. Olara uk bag, tüýnük bag, serpik bag, üzük bag, durluk bag degişlidir. Alajadan edilen baglar ak öýlere özboluşly gelşik beripdir. Ak öýleriň torbalarynyň gyralaryna hem nagyş hökmünde alajalardan baglar tutulypdyr. Gelin-gyzlaryň el işlerinde, haly-palaslarda alaja şekilindäki nagyşlar köp ulanylýar. Gelin-gyzlar alaja nagşyny erkek adamlara niýetlenen tahýalara, guşaklara, çaýhaltalara, elýaglyklara has köp salypdyrlar. Halydyr palaslarda, keçelerde köp ulanylýan alaja nagyşlary ozal gelin-gyzlaryň arasynda alaja, alaja gowurdak atlary bilen bellidir. Bu nagyşlar beýleki nagyşlaryň gyrasyna jähek hökmünde ulanylyp, bir halynyň, keçäniň özünde birnäçe gezek gaýtalanýar. Alajalar mata dokmaçylygyna hem aralaşypdyr. Muny «alatow» ady bilen belli bolan matanyň mysalynda görmek bolýar.

Senetçiligiň asyrlar içre arzylanyp gelnen kämil görnüşleriniň biri hem agaç ussaçylygydyr. Halkymyzyň ruhy dünýäsinde bu sungata ähmiýetli orun degişlidir. Ata-babalarymyz agaç ekmegi, ony ösdürip ýetişdirmegi sogap iş hasaplapdyrlar. Munuň şeýledigini «Agaç jennetden çykypmyş», «Agaçly obany sil almaz», «Agaç ýapragy bilen görkli» ýaly halk aýtgylary, nakyllar hem tassyklaýar. Türkmen halkynyň agaçdan ýasalan owadan önümleri hem milli sungatymyzyň gadymdan gelýän görnüşidir. Olaryň özüne mahsus aýratyn gözelligi bar. Agaçlary ýetişdirmek, olardan dürli çig mallary, önümleri taýýarlamak binagärlik medeniýeti bilen berk baglydyr. Arheologik maglumatlara görä, mundan 7-8 müň ýyl ozal gurlan jaýlaryň üsti agaç pürsler bilen basyrylypdyr. Gümmezleriň, köşkleriň öňünde gurlan eýwanlaryň sütünleri hem agaçdan ýasalypdyr. Suw desgalary, dürli görnüşli zähmet gurallary, öý hojalygynda ulanylýan enjamlar — jykyr, nowa, ýag taýýarlamak üçin ulanylýan juwaz, ýük araba, gaýyk, naw kejebe, sandyk, aştagta, oklaw, kersen, çemçe, susak, dürtgüç, bedew atlaryň eýeri, howut, gaňňa ýaly gündelik durmuşda peýdalanylýan esbaplar agaçdan ýasalypdyr. Halkymyzyň milli guwanjy bolan ak öýleriň süňňüniň agaçdan bolmagyny hem bu sungatyň gazanan beýik üstünlikleriniň biri hasaplamak bolar. Türkmen agaç ussasynyň döreden dutardyr gyjak we beýleki milli saz gurallary halkymyzyň köňül joşgunyny ajaýyp heňde ýüze çykarmagy başaran täsin sungat eseridir. Söýgüli saz guralymyz bolan şirin owazly dutarymyz hem tut agajyndan ýasalýar. Gözelligi duýýan, ondan lezzet alýan dutarçy ussanyň elinde tut agajy ajaýyp esere, ýagny hoş owaz paýlaýan dutara öwrülýär.

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyz ykdysady taýdan kuwwatly döwlete öwrülýär. Häzirki wagtda Diýarymyzda hususy telekeçiligi ösdürmek, telekeçileri döwlet tarapyndan goldamak ugrunda uly tagallalar edilýär. Şeýlelikde, ýurdumyzda hereket edýän hususy kärhanalaryň sany barha artyp, telekeçileriň öndürýän önümleri diňe bir içerki bazarlarymyzda däl, eýsem daşary ýurtlarda hem uly islegden peýdalanýar. Ýurdumyzda döwür bilen aýakdaş kärhanalaryň sany yzygiderli köpelip, olaryň öndürýän önümlerine bolan islegler barha artýar. Şeýle kärhanalaryň biri-de Daşoguz welaýatynyň Daşoguz şäherinde ýerleşýän, TSTB-niň agzasy bolan «Şa — Nur» hojalyk jemgyýetidir. Kärhananyň öz işini dowam etdirip gelýänine indi 20 ýyldan gowrak wagt bolupdyr. Bu ýerde, esasan, mahabat işleri, bildirişler, fotoneşir, uly harplar: LED, sergi pawilýonlary, iş otaglary, dükanlar we söwda nokatlary, restoranlar we kafeler, toý zallary, dabaraly çäreler üçin dürli görnüşli ýazgylar, bezegler taýýarlanylýar. Bu önümler welaýatymyzyň şäherleriniň köçelerini, edara-kärhanalaryny bezeýär. Önümler, esasan, buýurmalar boýunça öndürilýär. Kärhanada öz işine ussat, ezber hünärmenler zähmet çekip, olaryň hatarynda çaphana işleri boýunça hünärmen Denis Putilin, hünärmenler Dildar Atajanowa, Rustem Mätýakubow, Bahtyýar Atajanow, elektrik Erke Ýusupow, kebşirleýji Abbas Hudaýarow, frezer kesimi ussasy Serdar Seýtniýazow dagyny agzamak bolar. Kärhananyň hünärmenleri müşderileriň ösen isleglerini kanagatlandyrmakda we ýokary hilli döwrebap serişdeleri taýýarlamakda yhlaslaryny gaýgyrman zähmet çekýärler. Welaýat merkeziniň gözelligine gözellik goşýan dürli görnüşli önümleri öndürýän «Şa — Nur» hojalyk jemgyýetinde alnyp barylýan işleri synlanyňda, ýurdumyzda telekeçilik işiniň hem-de pudagyň mundan beýläk-de ösjekdigine bolan ynamyň has-da artýar.

Asyl mekany Hytaý bolan çaýlaryň dürli görnüşlerine türkmen halkymyzda aýratyn gadyr goýulýar. Munuň şeýledigine çeper elli ene-mamalarymyzdan miras galan, owunjak nagyşlar bilen keşdelenen çaýhaltalary synlanyňda hem anyk göz ýetirýärsiň. Hojalykda ýarym gadak-bir gadak möçberinde çaý sygar ýaly haltalar ulanylypdyr. Mundan başga-da, içjek çaýyňy ýanyňda götermäge oňaýly kiçijik çaýhaltalar hem tikilipdir. Çöl-beýewanda mal bakýan çopanlar, meýdan-haşar işlerine giden daýhanlar ýanlarynda gabarasy ykjam çaýhaltalary göteripdirler. Esasan hem, käbir ýaşuly adamlar çaýy saýlap içýärler. Şonuň üçin öňki döwürler ýaşulular toý-märekä hem ýanlary çaýhaltaly, çaýly barypdyrlar. Şeýle hem çaýhaltalar çaýy gurak we arassa saklamakda örän ygtybarly bolup, onuň zaýalanmazlygynyň öňüni alypdyr. Çaýhaltalar syk dokalan matadan tikilip, agyzbogy bolar ýaly bagjyk dakylypdyr. Çaýhalta bilen birlikde, gadymy döwürlerde halkymyzyň gündelik durmuşynda giňden peýdalanylan ikselik, dutar, gyjak gaplary, elbukjalary, horjunlary, duztorbalary synlanyňda, ene-mamalarymyzyň zerur önümlerini yrýa etmändiklerine, gural-esbaplaryna eýe gözi bilen garandyklaryna göz ýetirýärsiň.  

Hally aga atly goňşymyz bardy. Ol daýhan adamdy. Bir ýyl ol mellegine jöweni adaty ekilýän wagtyndan sähel irräk ekdi. Şeýle edilende ol töwerekdäki ekilen jöwenlerden ir başlaýar we ony guşlardan goramak kyn bolýar. Jöwen başyndaky däneler balykgöz bolup başlandan, esasan hem, serçeler süri bolup gelip, başlary boşadyp, sübsä dönderýärler. Olaryň jöwen başlaryna hüjüm edýän wagty başdaky däneler gataýança, ýigrimi gün çemesi wagt dowam edýär. Däne gatansoň, jöweni serçelerden goramagyň zerurlygy bolmaýar. Olar diňe däne ýumşak wagty oňa zeper ýetirýärler. Hally aganyň jöweniniň ähli jöwenlerden ir başa duranyny ilki duýan serçeler süri bolup, oňa hüjüm edip başladylar. Goňşymyz onuň goragyna çykdy. Ol häli-şindi atyzynyň daşyndan aýlanyp, guşlary ürküzýärdi. Bu işe onuň çagalary hem kömekleşýärdiler. Soňra olar atyzyň daşyndan aýlanmasyny goýdular. Jöwen atyzyň içinden bolsa her wagt atylýan sapanyň şuwwuldysy, şyrpylaryň şyrpyldaýan sesleri eşidilýärdi. Jöwen başlaryna serçeler kär edip bilmediler. Jöwen orlandan soň, atyzyň ortasyndaky adam boýly diňe gözümiz düşdi. Jöweniň boýy uzyn bolansoň, ol orulýança, içinde jöweni guşlardan goramak üçin diňiň bardygyny aňşyrmandyrys. Olar ony jöwen suwarylandan soň, atyzyň boş ýerlerindäki laýlardan alyp, ony depeläp bişirip, depesine çykmaga oňaýly bolar ýaly tekje bejerip gurupdyrlar. Goňşymyz hem-de onuň çagalary şol diňe çykyp sapan atanlarynda, atyzyň ähli ýerindäki guşlary ürküzip bilýän ekenler. Janypkeş goňşymyz şol ýyl jöwenden bereketli hasyl aldy. Görüp otursak, atyzyň içinden diň gurmak ekini guşlardan, ýekegapan, şagal, torsuk ýaly ýyrtyjylardan goramak üçin ata-babalarymyzyň ulanan usullarynyň biri eken.

 Daşoguz we Köneürgenç şäherlerinden şekiller