Gündogarda gaýtadan döreýiş medeniýetiniň ýüze çykmagynda we rowaçlanmagynda öz döwründe Aziýanyň altyn täji hasaplanan Gün şäheriniň — Köneürgenjiň ähmiýeti örän uly bolupdyr. Köneürgençde ýaşan alymlar, şahyrlar, heýkeltaraşlar, suratkeşler yslam medeniýetini görlüp-eşidilmedik ýokary derejä galdyrypdyrlar. Olara mysal edip Al-Birunyny, Musa al-Horezmini, Al-Farabyny, ibn Sinany, Hoja Ahmet Ýasawyny we beýlekileri ýatlamak mümkin. Şolaryň biri hem türkmen halkynyň arasynda Mahmyt pälwan, Pilmahmyt, Mahmyt ata, Ysmamyt ata ýaly atlar bilen belli bolan Mahmyt pälwandyr. Bu pälwan we onuň kakasy Pirýar weli hakda hormatly Prezidentimiz «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» atly kitabynda hem ýatlap geçýär. Mahmyt pälwan XIII-XIV asyrlaryň sepgidinde ýaşan, çawy äleme ýaýran, ýagyrnysy ömür ýere degmedik şahyrlaryň biri bolupdyr. Mahmyt pälwan özüniň edermenligi, batyrlygy, gaýduwsyzlygy, pähim-paýhasy bilen uly abraý gazanypdyr. Taryhy maglumatlara görä, Mahmyt pälwan Köneürgenç türkmenleriniň döwletiniň gülläp ösen döwründe bu ýerde ýaşan, öz döwrüniň meşhur şahsyýetleriniň biri bolan weliniň ogludyr. Bu şahsyýet barada doly we takyk maglumatlar gelip ýetmedik hem bolsa, türkmen, özbek, rus alymlary Mahmyt pälwan barada ençeme golýazmalardan, halk arasynda gadymyýetden bäri aýdylyp gelinýän rowaýatlardan, hekaýatlardan peýdalanyp, onuň ýaşaýyş durmuşyny, edebi mirasyny dikeltmek üçin köp işleri edipdirler. Köneürgenç Çingiz hanyň basybalyjy goşunlary tarapyndan weýrançylyga sezewar edilenden soňra, onuň ilaty dürli ýerlere göçüpdir. Pirýar weli hem maşgalasy bilen Hywa şäherine göçmegi müwessa bilýär. Şol wagt onuň aýaly hamyla eken. Olar Hywa barýarkalar, ýolda Horezmiň ozalky paýtagty bolan Kät (Kyýat) galasyna ýetenlerinde Pirýar weliniň ogly bolýar, ol oglanjyga Mahmyt diýip at dakýarlar. Mahmyt ýaşlygyndan milli göreşi, at çapmagy, gylyçlaşmagy, awa-şikara gitmegi gowy görüpdir. Ol 15 ýaşyna ýetende güýçli pälwan bolup ýetişipdir. Mahmyt pälwan diňe bir türkmen topragynda däl, eýsem, ýakyn we alysdaky döwletlerde hem pälwanlygy bilen meşhurlyga eýe bolýar. Ol Eýranyň, Horasanyň, Hindistanyň we beýleki ýurtlaryň pälwanlaryny hem göreşde ýeňip, uly şöhrat gazanypdyr. Güýç synanyşmakda, akyl babatda hiç kim Mahmyt pälwan bilen bäsleşip bilmändir. Rowaýatlara görä, ol özüne bäsdeş tapmak we güýç synanyşmak üçin kiçi we uly Aziýa, Kawkaza syýahat edipdir. Jahankeşdelik eden ýerlerinde göreş tutup, uly at-abraýa, şa serpaýlaryna mynasyp bolupdyr. Hindistanda gazanan ýeňişleri üçin hindi şasy oňa äpet pil sowgat edipdir. Ol şol pil bilen öz ýurduna dolanyp gelenden soňra, halk ony Pilmahmyt diýip atlandyrypdyr. Ýene bir rowaýata görä, bir gezek ony goňşy ýurduň şasy tutuş Gündogarda belli bolan pälwanlar bilen ýaryşmaga çagyrýar. Mahmyt pälwan bu gezek hem gezek-gezegine ähli pälwanlar bilen göreşip, olaryň ählisinden üstün çykýar. Şa onuň adaty bolmadyk gujur-gaýratyna haýran galýar we oňa ýüzlenip: — Aýt, pälwan, nähili baýrak gerek bolsa, islegiňi bitireýin! — diýýär. Şonda Mahmyt pälwan hiç hili halat-serpaý, altyn-kümüş, mal-mülk soraman, patyşanyň ýurdunda ýesir saklanýan ildeşleriniň bir öküziň derisiniň içine ýerleşenlerini boşatmagyny soraýar. Patyşa onuň bilen derrew ylalaşýar we öküziň derisini getirmegi buýurýar. Mahmyt pälwan öküziň derisini inçejik tasma görnüşinde kesip, olary bir-birine sepläp, uzyn ýüp işipdir. Ol ýüpi giden meýdana aýlap, uly halka emele getiripdir hem-de şol uly halkanyň içine öz ildeşleriniň ählisini ýerleşdiripdir. Onuň bu ugurtapyjylygyna haýran galan şa beren sözünde durmaga mejbur bolupdyr. Mahmyt pälwan şeýdip öz watandaşlaryny ýesirlikden halas edipdir. Bu waka dutarynyň kömegi bilen agasyny ýesirlikden halas eden Şükür bagşynyň ykbaly bilen baglanyşykly wakany ýadyňa salýar. Edil Şükür bagşy ýaly, Mahmyt pälwan hem gujur-gaýraty hem-de ýiti paýhasy bilen ildeşlerini ýesirlikden halas edýär. Taryhy maglumatlara görä, ol 79 ýyl ömrüniň dowamynda bir gezek hem göreşde ýagyrnysy ýere degmedik pälwanlaryň biri bolupdyr. Ýöne halk arasynda ýaýran rowaýata görä, Mahmyt pälwan bir gezek bilgeşleýin ýykylypdyr. Bu waka şeýle bolupdyr. Goňşy ýurtlaryň patyşalarynyň biri uly toý tutýar. Şol toýa-da Eýranyň, Turanyň men diýen pälwanlaryny çagyrýar. Şa Mahmyt pälwana hem ýörite habar iberýär. Pälwan çagyrylan ýere barýar. Ýaryşyň öňküsi güni aýlanyp ýörşüne bir metjidiň üstünden ýoly düşýär. Seretse, metjidiň içinde bir aýal aglap, Hudaýa mynajat edip oturan eken. Mahmyt pälwan ondan näme üçin aglaýanyny soranda, ol aýal özüniň şu ýurduň baş pälwanynyň ejesidigini, ertir oglunyň gaýry ýurtdan gelen örän güýçli bir pälwan bilen göreşmelidigini, eger ogly göreşde ýykylaýsa, patyşanyň oňa jeza berjekdigini, netijede ondan kiçi çagalarynyň açlykdan gyryljakdygyny aýdyp, nalaýar. Mahmyt pälwanyň oňa rehimi inip, ertirki göreşde ol aýalyň oglundan bilgeşleýin ýykylýar we şeýdip olaryň maşgalasyny heläkçilikden halas edýär. Meşhur pälwanyň bu hereketi halkymyzyň ynsanperwerlik ýörelgeleriniň öz gözbaşyny asyrlardan alyp gaýdýandygyna şaýatlyk edýär.

Bu söz düzümi geňräk görünse-de, sözüň hakyky manysynda bar zat. Enelerimiz her gün irden, ilden öňürti, golaýyndaky guýudan içimlik suw getiripdirler. Şoňa-da «suwuň gaýmagy» diýerdiler. Gijesi bilen dynçlykda duran guýy suwunyň iň gowy ýeri ýüzüne galkýan eken. Şol suwy birinji bolup baran alýan eken. Bu tejribe öňden bar hem bolsa, gulagyna ilenler ondan peýdalanypdyrlar. Bilmeýän gelinler: «Näme barka, gara daňdandan guýa gidip, ertirligini agşam taýýarlap goýmaly ahyry» diýip, öýüň başga işleri bilen bolýan ekenler. Akyp ýatan bulanyk suwlaryň ýüzündäki buzlaryň durlanyp doňýandygyny, şor suwlaryň ýüzüne galkyp, doňan buzlaryň hem, zerurlyk bolanda, içmäge ýaramlydygyny synçy adamlar bilýändirler. Ýaplarda galan ýata suwlaryň buzuny alyp peýdalanýan adamlary özümiz hem bilýäris. Herhal, suwuň iň arassa, dury, süýji ýeri ýüzüne galkýan eken.

Il arasynda demirden, agaçdan owadan sallançaklary ýasaýan ussalar az däl. Ellerinden dür dökülýän zenanlarymyzyň arasynda hem ýüpden sallançak ýasamagyň özboluşly usuly saklanyp galypdyr. Ýüpden ýasalan sallançaklar gerek wagty gurup, başga wagt ýygnap goýmaga ýa-da ýola düşülende ýanyň bilen götermäge amatly bolupdyr. Ene-mamalarymyzyň aýtmagyna görä, ir döwürlerde sallançak ak öýüň tärimlerinden daňlyp, ala ýüpden edilipdir. Pagsa jaýlaryň burçundan kakylan tebläniň halkasyndan sallançagyň ala ýüpüni baglapdyrlar. Ýüpden edilen sallançaklaryň başujy günorta bakdyrylyp gurnalýar. Öýüň dulundan iki-üç metr aralykda iki sany agaç dikip, ýüpleri geçi çöpürinden, pagta süýüminden, goýun ýüňünden egrilip taýýarlanýar. Iki gat ýüpüň iki ujunyň her haýsy bir agaja berkidilýär. Sallançak üçin kilim, haly, palas dokalýar. Palasy sallançagyň iki ýüpüne gerip, her ýüpden aralary açylar ýaly üç garyşdan sähel geçýän sallançak agajy germelýär. Sallançak agajyň agzy ýüpe iler ýaly her ujuny köwýärler. Sallançak palasy gowşap, ýere degmez ýaly iki tarapyny berk edip, ýogyn sapakda temen bilen tikýärler. Irki döwürde hem enelerimiz pagta meýdanlaryndaky düşelgelerde tut agaçlarynyň arasynda ýüp germäp, sallançak ýasapdyrlar. Her gezek zenanlaryň biri enekelik edip, pagta meýdanynda işleýän eneleriň çagalaryny üwräp, hüwdüläpdir. Sallançakdaky çagany goramak üçin hem alada edipdir. Ýagny batly üwrelende çaga ýykylmaz ýaly sallançagyň ortasyndan ýüp daňypdyrlar. Mör-möjek gelmez ýaly her tarapa dikilen agajyň düýbi ýüň bilen saralypdyr. Ene-mamalarymyz ýagşy niýet edip sallançagy çarşenbe güni gurupdyrlar. Oňa düşekçe, ýassyk, ýorgan tikipdirler. Owadan alaja işip, sallançakbag, ýüp dokapdyrlar. Sallançak ýüpi we bagy dürli ýüplüklerden gotaz dakyp bezäpdirler. Gadymy däbe görä, çaga sallançaga salnan güni toý edilýär. Bu toýa çagyrylan zenanlar sowgat-serpaýly gelýärler. Öý eýeleri şol gün pişme bişirip, çagalara paýlaýarlar.

Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň meýilnamasyna laýyklykda, Daşoguz welaýat Medeniýet müdirliginiň guramagynda Pälwan bagşynyň, Türkmenistanyň at gazanan bagşylary Palta Garaýewiň we Sülgün Meretgeldiýewanyň ömür-döredijiligine bagyşlanan «Görogly eposy ussat dessançylaryň aýdym-saz hazynasynda» atly ylmy-amaly maslahat we konsert geçirildi. Daşoguz şäheriniň «Bagtyýar zaman» medeniýet öýünde geçirilen maslahata il sylagly ýaşulular, medeniýet we sungat işgärleri bagşy-sazandalar ýokary ruhubelentlik bilen gatnaşdylar. Maslahatda Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň Maddy däl medeni miras müdirliginiň başlygynyň orunbasary Ogultäç Hojanazarowa, Daşoguz şäheriniň bagşylar muzeýiniň direktory Begenç Haknazarow, Daşoguzyň Magtymguly Garlyýew adyndaky ýörite sungat mekdebiniň mugallymlary Myrat Halbaýew, Şirin Allabaýewa, halypa bagşy Palta Garaýewiň agtygy, gyjakçy Muhammet Tuwakow dagy çykyş etdiler. Olar çykyşlarynda ýurdumyzyň tanymal bagşylary Pälwan bagşynyň, Palta Garaýewiň hem-de Sülgün Meretgeldiýewanyň ömür ýollary we döredijiligi barada giňişleýin gürrüň etdiler. Halypa-şägirtlik ýolunyň ýaşlar üçin uly mekdep bolup durýandygyny hem nygtap geçdiler. Bu babatda zehinli dessançy bagşylarymyzyň ýetişdiren şägirtleri barada hem aýdyldy. Maslahatda Türkmenistanyň halk artisti Almagül Nazarowa «Saýatly-Hemra» dessanyndan bir parça, Türkmenistanyň at gazanan artisti Sabyr Sabyrow «Görogly» şadessanynyň «Öwez öýlenen», Öregeldi Mätgeldiýew «Öwez getiren»,  Aşyrbaý Hydyrow «Bezirgen», Wepa Nurmuhammedow «Göroglynyň öýlenişi» şahalaryndan bir parça, Pälwan bagşynyň çowlugy Atamyrat Pälwanow «Ýatlama» sazyny hem-de Türkmenistanyň at gazanan artisti Bibinur Aşyrowa hem «Görogly» şadessanyndan bir parçany ýerine ýetirdiler.  

Magtymguly Pyragynyň edebi mirasynyň biziň günlerimize gelip ýetmeginde türkmen bagşylarynyň hyzmaty uludyr. Bagşylaryň dilleriniň senasyna öwrülen türkmen halk aýdymlarynyň aglabasy Magtymguly Pyragynyň goşgularyna düzülen aýdymlardyr. Mälim bolşy ýaly, türkmen aýdym-saz sungatynyň hazynalary biziň günlerimize ýazuw üsti bilen däl-de, dilden-dile geçip gelen ebedi mirasdyr. Bagşylarymyz Magtymguly Pyragynyň goşgularyna düzülen aýdymlary öz şägirtlerine öwredipdirler. Şeýdip beýik akyldaryň döredijiligi arkama-arka öwrenilip, biziň günlerimize çenli gelip ýetipdir. Türkmen aýdym-saz sungatyna degişli sözler şahyryň döredijiliginden eriş-argaç bolup geçýär. Şahyryň «Ýüz bolar» atly goşgusynyň ikinji bendinde: Saz bolmagan meýlisde, Gürlegen hem az bolar — diýen setirlerinde «saz» sözi getirilýär. Biziň dilimizde «saz» sözüniň birnäçe manysy bar. Bu goşguda bu söz göni manysynda getirilip, şahyr bu goşgy setirleriniň üsti bilen toý-märekede aýdym-sazyň adamlaryň göwnüni galkyndyrýan, ýüregini joşdurýan ajaýyp sungatdygyny belleýär we sazyň ýerini hiç bir zadyň tutup bilmejekdigini nygtaýar. Şonuň ýaly-da şahyr: Magtymguly, sözlerim Saza goşsaň uz bolar — diýmek bilen, öz goşgularynyň halk sazlaryna goşulyp aýdym edilip aýdylsa, jüpüne düşjekdigini, saz bilen söz ýerine düşende ajaýyp aýdym eseriniň döreýändigini, goşgy saza goşulanda adamyň duýgusyna has güýçli täsir edýändigini belleýär.   Bir nagmakäri niçe nowalar çalyp ötdi, Mejnuny görüň, çäki-giriban bolup ötdi, Leýlini görüň, gunçaýy-handan bolup ötdi. Bu goşgudaky «nagmakär» sözi arap sözi bolup, «aýdymçy, aýdym aýdýan, sazanda» diýmegi aňlatsa, nowa çalmak — «heň etmek, saz çalmak» diýen manyny berýär. Şu jähtden, Magtymguly Pyragynyň meşhur sazanda bolmasa-da, türkmeniň gadymy saz sungatynyň inçe syrlaryndan habarly bolandygyna aýdyň göz ýetirmek bolýar.  

Ýaş zehinleriň üstünligi Milli bagşyçylyk we saz sungatyny has-da kämilleşdirmek, ýurdumyzda gazanylýan üstünlikleri wasp etmek, zehinli ýaş bagşy sazandalary ýüze çykarmak we höweslendirmek maksady bilen, şeýle hem Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 34 ýyllyk baýramy mynasybetli Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýylynda dutarçy bagşy-sazandalaryň arasynda Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» atly bäsleşiginiň çäklerinde yglan edilen «Çalsana, bagşy!» atly bäsleşigiň Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde jemleýji tapgyry geçirildi. Bäsleşige onuň deslapky tapgyrlarynda ýeňiji bolan ýaşlar gatnaşdylar. Bäsleşikde ýeňiji bolan ýaşlaryň arasynda welaýatymyzdan  Daşoguzyň Magtymguly Garlyýew adyndaky ýörite sungat mekdebiniň türkmen milli saz gurallary bölüminiň mugallymy Laçyn Mätgeldiýewa hem-de şu okuw mekdebiniň türkmen milli saz gurallary bölüminiň 4-nji ýyl talyby Gurbanbibi Hudaýberdiýewa dagy hem bar. Olaryň ýürek buýsançlaryny okyjylara ýetirýäris. Laçyn MÄTGELDIÝEWA, Daşoguzyň Magtymguly Garlyýew adyndaky ýörite sungat mekdebiniň türkmen milli saz gurallary bölüminiň mugallymy: — Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 34 ýyllyk şanly toýunyň giňden  dabaralandyrylýan günlerinde eziz Diýarymyzyň ýaş dutarçy bagşydyr sazandalarynyň arasynda geçirilen bäsleşikde hormatly Prezidentimiziň Şa serpaýyna mynasyp bolmagym, meni mundan buýana-da aýdym-saz sungatynda döredijilikli zähmet çekmäge has-da ruhlandyrýar. «Aýdym adamlaryň göwün syrdaşy» diýlip ýöne ýere aýdylmaýar. Bu jadyly sungata bolan söýgim, yhlasym çagalygymdan bäri dowam edip gelýär. Aslynda, maşgalamyz sungat maşgalasy hökmünde tanalýar. Atam Bally Mätgeldiýew ýurdumyzda tanymal bagşylaryň biri. Bu günki günde atamyň şägirtleri halypalyga ýetişdi. Milli medeniýetimize, sungatymyza uly sarpa goýýan Gahryman Arkadagymyzyň başyny başlan halypa-şägirtlik ýoly — biz ýaşlar üçin nusgalyk mekdep. Men hem sungat äleminde ilkinji halypalarym bolan atamdan hem dädemden bagşyçylyk sungatynyň inçe syrlaryny öwrendim. Ajaýyp döwrümizde ýaşlaryň öz ukyp-başarnyklaryny, zehinlerini açyp görkezmekleri üçin ähli amatlyklar döredilendir. Bu babatda ýurdumyzda ýaş nesliň döwrebap okamagy, gurmagy, döretmegi hem-de öz saýlap-seçen hünärleriniň eýeleri bolmagy üçin taýsyz tagallalar edilýär. Şeýle bagtyýarlygyň gözbaşynda türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyz we Arkadagly Gahryman Serdarymyz dur. Medeniýeti halkyň kalbyna deňeýän Milli Liderimiziň hem-de hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň biz — ýaşlaryň bagtyýar, abadan durmuşda köňül arzuwlarymyza ýetmegimiz üçin edýän aladalaryna buýsanjymyz bimöçberdir. * * * Gurbanbibi Hudaýberdiýewa, Daşoguzyň Magtymguly Garlyýew adyndaky ýörite sungat mekdebiniň türkmen milli saz gurallary bölüminiň 4-nji ýyl talyby: — Baky Bitaraplygymyzyň 30 ýyllyk şanly toýunyň bellenilýän Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly meniň üçin ýatda galyjy ýyllaryň birine öwrüldi. Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» atly bäsleşiginiň çäklerinde geçirilýän «Çalsana, bagşy!» bäsleşiginiň jemleýji tapgyrynda ýeňiji bolmak bagtyna eýe boldum. Göwün guşumy göge ganatlandyran bu bagtly pursat meniň aýdym-saz sungatyna bolan söýgimi, yhlasymy artdyrdy. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Gahryman Arkadagymyzyň we hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde biz — ýaşlar üçin uly tutumly, döwletli işler durmuşa ornaşdyrylýar. Ylaýta-da, ösüp gelýän ýaş nesliň öz zehinlerini, ukyp-başarnyklaryny açyp görkezmekleri üçin ähli mümkinçiliklerdir şertler döredilýär. Heniz çagalyk döwrümde elime ilki dutar berip, saz çalmagy atam öwretdi. Soňra M.Garlyýew adyndaky ýörite sungat mekdebine okuwa girdim. Bu ýerde halypam Mekan Jumageldiýew dutarda saz çalmagyň inçe syrlaryny öwretdi. Bäsleşikde «Şirin-şeker» diýen türkmen halk sazyny çalanymda tomaşaçylar el çarpyp gyzgyn garşyladylar. Bu bagtly pursat ömrümiň iň süýji ýatlamalaryna öwrüldi. Biz  — ýaşlaryň okamagymyz, gurmagymyz, döretmegimiz üçin taýsyz tagallalar edýän Milli Liderimize we hormatly Prezidentimize alkyşlarymyz çäksizdir.

Hakykat öz-özüni goramaga ukyplydyr. Her bir oýlanyp tapylan täzelik birbada kämil bolmaýar. Gijiräk gelýän pikirler, adatça, paýhaslydyr. Kitapsyz öý — jansyz göwre ýalydyr. Tygşytlylyk bolçulygyň esasy çeşmesidir. Garrylykda iň howply zat — ýaltalyk bilen işsizlik. Atalaryň berk talabedijiligi — iň gowy dermandyr. Onuň ajysyndan süýjüsi köpdür. Taryhy bilmeýän adam mydama çagalygynda galýar. Bikärlik işden beter ýadadýar. Ýaltalar mydama bir zady etmegiň hyýalynda bolýarlar. Erkin söhbetdeşlik akyl üçin iň gowy mekdepdir. Iň belent pikirleri bize ýüregimiz salgy berýär. Umytsyzlyk — biziň ýalňyşlarymyzyň iň ulusydyr. Akyl bilen mertlik utgaşanda, akylyň diňe özi bolanlygyndan gowy kömek edýär.    

Türkmen halky asyrlarboýy özüniň geçmiş taryhyny, edep-ekram, däp-dessury bilen baglanyşykly edebi mirasyny saklap gelýär. Milletimiziň özüne mahsus bolan däp-dessury, ynançlary, milli häsiýetleri nesilden-nesle geçip, biziň şu günlerimize gelip ýetipdir. Halkymyzyň özboluşly däp-dessurlaryndan söz açylanda, ajaýyp şahandazlygy barada aýdyp geçmek hökmanydyr. Şol şahandazlyk türkmen toýlarynda şöhlelenýär. Türkmen toýlarynda bagşy aýtdyrmak däbi häzirki döwürde hem dowam edip, ata-babadan gelýän mirasymyzyň dowamatyny alamatlandyrýar. Türkmen şahandazlygy Oguz han türkmeniň, Gorkut atanyň, Görogly begiň zamanasyndan gözbaş alyp gaýdýar we halkymyzyň ruhunda ebedi saklanyp gelýär. «Gorkut ata» şadessanynda türkmen toýlarynyň ajaýyplyklary giňişleýin beýan edilýär. Dabarasy dag aşan türkmen toýlary aýdym-saza beslenip, göreş tutmak, altyngabak atdyrmak ýaly şatlyk-şagalaňly milli oýunlary bilen şöhratlanypdyr. Toýlarda göreş tutmak däbi ünsden düşürilmän biziň günlerimizde hem dowam edýär. Türkmen halkynyň medeni mirasyny, ahlak ýörelgelerini, dünýä medeniýetine ýetiren täsirini ylmy esasda öwrenmek türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň taýsyz tagallalary bilen durmuşa geçirilýär. Şol esasda birnäçe milli gymmatlyklarymyz Adamzadyň maddy we maddy däl medeni gymmatlyklarynyň sanawyna girizilip, umumadamzat gymmatlygyna eýe boldy. «Oguznamada» beýan edilişi ýaly, nesilbaşymyz Oguz han şatlyk-şagalaňa beslenen, dabarasy dag aşan toýlarynda batyr, goç ýigitlere, gerçeklere mal-mülk paýlaýar. Orta asyr taryhçysy Ibn Battutanyň ýolýazgylarynda Oguz han zamanasynyň toýy barada gyzykly maglumatlar getirilýär. Şol taryhyň ajaýyp sahypalarynda: «Oguz handan gaýdýan toýlaryň şatlygy-şagalaňy, toýlardaky şahandazlyklar berk tertip-düzgünli däbe görä, alnyp barylypdyr. Şol däbe görä öýlenjek ýigit obaň gyrasyna baryp, ýaýlasyna tarap ýaýyny atypdyr. Ýaý okunyň düşen ýerinde öýlenýän ýigide toý gerdegi dikilipdir, soňra şol ýerde öýlenýän ýigit öý-mülk tutunyp, ýaşap başlapdyr» diýip, beýan edilipdir. Türkmen toýlarynyň däbinde durmuşa çykjak gyzyň toýy hem «gyzýygyn» diýlip atlandyrylyp, uludan tutulypdyr. Halkymyzda durmuşa çykjak gyza ata-enesi tarapyndan serpaý edilipdir. Taryhy çeşmelerde gadymda oguzlaryň däplerine görä, ýigit öýlenjek bolsa, aljak gelinligini göreşip, ýykmak bilen, özüniň kämillik ýaşyna ýetendigini subut etmeli bolupdyr. Bu däp «Görogly», «Gorkut ata» şadessanlarynda hem beýan edilýär. Aşyk Aýdyň pirden ak pata alman giden Göroglynyň Harmandäliden göreşde ýykylyşy munuň aýdyň mysaly bolup durýar. Türkmen toýlary şahandazlygy bilen nesilden-nesle dowam edip gelipdir. Bu ýörelge türkmeniň milli mirasyna siňip, ebedi saklanyp galypdyr.    

Halkyň kalbynda gowulygyň, merdanalygyň hemişelik köräp duran közüne öwrülen Göroglyny asyrlardan-asyrlara aşyryp, şu günki nesillere ýetiren Pälwan bagşynyň doglan gününiň 135 ýyllygy mynasybetli, Daşoguz welaýatynyň  Daşoguz şäheriniň bagşylar muzeýinde halypa bagşynyň ýoluny dowam etdirýän şägirtleri bilen Daşoguzyň Magtymguly Garlyýew adyndaky ýörite sungat mekdebiniň bagşy-sazandalarynyň duşuşygy geçirildi. Duşuşyga gatnaşan myhmanlar Pälwan bagşynyň ömür ýoly, onuň has aňyrdan gaýdýan dessançylyk ýoly barada gyzykly hem täsirli gürrüň berdiler. Görogly etrabynyň Temeç obasynda ýaşap geçen Hoja bagşynyň neberelerinden bolan Pälwan bagşy 1890-njy ýylda eneden bolýar. Aýdym-saz sungatynyň kämilleşmegi üçin özüniň mynasyp goşandyny goşan Pälwan bagşydan 1937-nji ýylda meşhur «Görogly» şadessanynyň on dört şahasyny ýazyp alýarlar. Pälwan bagşynyň kakasy Ata bagşy «Görogly» şadessanynyň 25, onuň kakasy Atanazar 33, onuň kakasy Goç bagşy 44 şahasyny bilýän eken. Duşuşykda meşhur Pälwan bagşynyň çowlugy, häzirki wagtda Daşoguzyň Magtymguly Garlyýew adyndaky ýörite sungat mekdebiniň türkmen milli saz gurallary bölüminiň talyby Atamyrat Pälwanowyň öz atasy Pälwan bagşynyň milli aýdym-saz sungatymyza goşan goşandy, ýerine ýetirijilik ussatlygy, şägirtleri, halypanyň durmuş ýoly we sungaty baradaky gyzykly gürrüňleri dabara gatnaşanlarda uly täsir galdyrdy. Ol duşuşygyň dowamynda «Daglara», «Hatyrjem bolgun» atly türkmen halk aýdymlaryny we «Ýaşylbaş», «Teşnit» ýaly birnäçe türkmen halk sazlaryny ýerine ýetirip berdi.

Türkmen halky müňýyllyklara uzaýan şöhratly taryhynda dünýä medeniýetine ägirt uly goşant goşan halkdyr. Täze taryhy döwürde dana pederlerimizden miras galan däp-dessurlaryň we ynsanperwerlik ýörelgeleriniň, milli medeniýetiň ösdürilmegine örän uly ähmiýet berilýär hem-de medeni diplomatiýa döwlet syýasatynyň möhüm bölegi hökmünde garalýar. Ýurdumyzyň medeniýet ulgamyndaky döwlet syýasaty türkmen jemgyýetiniň ruhy kuwwatyny berkitmäge, aň-bilim derejesini artdyrmaga, halkymyzyň medeni-ahlak gymmatlyklaryny we ruhy bitewüligini aýawly saklamaga gönükdirilendir. Häzirki wagtda Türkmenistanda milli mirasy, senetçilik we ussaçylyk däplerini, amaly-haşam sungatyny ösdürmäge aýratyn ähmiýet berilýär. «Görogly» dessançylyk sungaty, dutar ýasamak senetçiligi, dutarda saz çalmak we bagşyçylyk sungaty, «Küştdepdi» aýdym we tans dessury, türkmen milli halyçylyk sungaty, ahalteke atçylyk sungaty we atlary bezemek däpleri bolsa ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawynda mynasyp orun aldy. Türkmenistanyň beýleki dostlukly ýurtlar bilen bilelikde hödürlän türkmen keşdeçilik sungaty, ýüpekçilik we dokmaçylykda ýüpek önümçiliginiň däpleri-de şol sanawa girizilen gymmatlyklaryň hataryndadyr. Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýylynda Medeniýet we sungat işgärleriniň hem-de Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni mynasybetli 22 — 27-nji iýun aralygynda Ahal welaýatynda Medeniýet hepdeligi geçirildi. Bu hepdeligiň çäklerinde dürli mazmunly medeni çäreler, şol sanda konsertler, maslahatlar, sergiler, döredijilik duşuşyklary, şygryýet agşamlary, filmleriň we sahna oýunlarynyň görkezilişi guraldy. Milli medeniýeti we sungaty çuňňur öwrenmegiň, ösdürmegiň hem-de kämilleşdirmegiň, Ýer ýüzüniň halklary bilen medeni gatnaşyklary berkitmegiň Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzyň daşary syýasatynyň möhüm ugurlarydygyny aýratyn nygtamak zerurdyr. Ýurdumyzda yzygiderli geçirilýän dürli medeni çäreler, halkara maslahatlar, sergidir festiwallar hem hut şu maksatlara gönükdirilendir.