Arhiwler boýunça netije: 2026-04

TMÝG-niň Daşoguz şäher geňeşiniň şäher medeniýet merkezi bilen bilelikde guramagynda «Belende göterýär ýürek joşguny, türkmeniň naýbaşy dor bedewleri» atly dabaraly maslahat geçirildi. Maslahatda TMÝG-niň şäher geňeşiniň başlygy Sabyrgeldi Begow, işjeň agzasy Öre Agaýew, Daşoguz şäheriniň ýaşaýjysy, il sylagly ýaşuly Baýmyrat Ödetaganow, Daşoguz Döwlet athanasynyň seýsi, Türkmenistanyň at gazanan atşynasy Täçdurdy Täjibaýew, mährem ene Saparbike Amangeldiýewa dagy çykyş edip, ata Watanymyzda atçylygy, atçylyk sportuny, seýisçilik sungatyny ösdürmek babatda amala aşyrylýan işler, bu ugurda döredilýän şertler barada gürrüň berdiler. Dabaranyň ahyrynda Daşoguz şäher medeniýet merkeziniň zehinli aýdymçylarynyň, Magtymguly Garlyýew adyndaky ýörite sungat mekdebiniň dutarçylar toparynyň bedew atlary wasp edip ýerine ýetiren aýdym-sazlary maslahata gatnaşyjylaryň göwünlerini galkyndyrdy.

Daşoguz welaýat çagalar kitaphanasynyň, Daşoguz şäherindäki 9-njy orta mekdebiň bilelikde guramagynda «Ahalteke bedewi — biziň buýsanjymyz we şöhratymyz» diýen at bilen dabaraly çäre geçirildi. Daşoguz welaýat kitaphanasynda geçirilen çärede mekdebiň okuwçylary bedew barada goşgulary labyzly aýdyp, tanslary uly höwes bilen ýerine ýetirdiler. Kitaphana işgärleriniň sahnada goýan «Bedew» atly oýny ýaşajyk tomaşaçylarda has-da uly täsir galdyrdy.

Türkmen oba hojalyk institutynyň hem-de agrosenagat işgärleriniň KA-nyň Daşoguz şäher geňeşiniň bilelikde guramagynda institutyň talyp ýaşlarynyň arasynda «Bedew at — halkyň myrady» diýen at bilen surat çekmek boýunça bäsleşik geçirildi. Bu çäre «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylyny, şeýle-de Türkmen bedewiniň milli baýramyny dabaralandyrmak maksady bilen guraldy. Bäsleşigiň dowamynda talyp ýaşlar özleriniň ukyplaryny we döredijilik dünýäsini açyp görkezdiler. Gatnaşyjylar surat çekmekligiň dürli usullaryny peýdalanyp, bedewleriň syratyny, asyllylygyny we milli mirasymyz bilen baglanyşygyny ussatlyk bilen beýan etdiler. Bu döredijilik bäsleşigi talyp ýaşlaryň watansöýüjilik ruhuny kämilleşdirmekde, olaryň sungata bolan gyzyklanmasyny artdyrmakda möhüm ähmiýete eýe boldy. Bäsleşigiň ahyrynda eminler topary tarapyndan nepisligi, many-mazmuny boýunça tapawutlanan işler kesgitlenildi. Bäsleşikde 1-nji orna agronomçylyk hünäriniň 1-nji ýyl talyby Leýla Saparowa, 2-nji orna weterinar lukmançylygy hünäriniň 3-nji ýyl talyby Kerim Asdangulyýew, agronomçylyk hünäriniň 1-nji ýyl talyby Soltangül Babahanowa, agroekologiýa hünäriniň 1-nji ýyl talyby Humaý Mekanowa, 3-nji orna agrohimiýa we agrotopragy öwreniş hünäriniň 1-nji ýyl talyby Gülnur Pirekowa, agronomçylyk hünäriniň 3-nji ýyl talyby Selbi Kaharowa, agroinženerçilik taýýarlyk ugrunyň 1-nji ýyl talyby Oguljeren Mätiýewa dagy mynasyp boldular. Ýeňiji bolan talyplara agrosenagat işgärleriniň KA-nyň Daşoguz şäher geňeşi tarapyndan Hormat hatlar we ýadygärlik sowgatlar dabaraly ýagdaýda gowşuryldy.

Golaýda Daşoguz şäher häkimliginiň Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň Daşoguz welaýat, Daşoguz şäher komitetleriniň, medeniýet merkeziniň bilelikde guramagynda «Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň döwlet ähmiýetli başlangyçlary: bagtyýar durmuş we durnukly ösüş ugrunda» atly dabaraly maslahat geçirildi. Daşoguz şäher häkimliginiň mejlisler eýwanynda bolan maslahata saglygy goraýyş, medeniýet ulgamlarynyň işgärleri gatnaşyp, onda çykyş edenler Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Garaşsyz, baky Bitarap ýurdumyzyň ähli pudaklarynda, şol sanda saglygy goraýyşda, medeniýetde, sportda uly işleriň amala aşyrylýandygy, olaryň halkymyzyň bagtyýar durmuşda ýaşamagyna, dürli ugurlarda uly üstünlikleriň gazanylmagyna şert döredýändigi guwanç bilen bellenildi. Maslahatyň ahyrynda Daşoguz şäher medeniýet merkeziniň ýaşlar toparynyň agzalary aýdym-sazlary ýerine ýetirdiler.

Türkmen bedewiniň milli baýramy mynasybetli geçen ýekşenbe güni Daşoguz atçylyk sport toplumynda toý dabarasy hem-de at çapyşyklary guraldy. Şol gün bu ýere welaýatyň döwlet we jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, il sylagly ýaşulularyň, ýaşlaryň, bedew janköýerleriniň köp sanlysy ýygnandy. Olar halkymyzyň milli gymmatlyklarynyň, bedewleriň keşbini şekillendirýän suratlaryň, bezeg şaý-sepleriniň sergilerine syn etdiler. Zehinli aýdymçylaryň, tansçylaryň çykyşlary dabara özboluşly öwüşginleri çaýyp, hemmeleriň ruhuny belende göterdi. Şeýle ýakymly pursatlar soňra toplumyň aýlawynda badalga berlen at çapyşyklary bilen utgaşyp, olara dabara gatnaşyjylar uly höwes bilen tomaşa etdiler. Bedew janköýerleriniň şatlyk-şowhunynyň, el çarpyşmalarynyň goldawy bilen dowam eden at çapyşyklarynda iň ýyndam, çalasyn bedewler ýeňiji boldular. Aýlawyň 1200 metr aralyga geçirilen birinji at çapyşygyna 6 sany at goşuldy. Onda G.Hudaýbergenowyň eýeçiligindäki, A.Garýagdyýewiň seýislän, A.Jumaýewiň çapan Garagunan diýen aty 1-nji orna mynasyp boldy. Ikinji at çapyşygy-da şol aralyk boýunça guralyp, oňa gatnaşan bedewler hem öz ýyndamlyklaryny görkezmegi başardylar. Şunlukda bu bäsleşikde 1-nji orun Ş.Satybaldyýewiň eýeçiligindäki, P.Baýrambaýewiň seýislän, M.Geldiýewiň çapan Atylar diýen dor atyna degişli boldy. Üçünji çapyşykda güýç synanyşmaly aralyk 1800 metre deň bolup, oňa 7 sany bedew goşuldy. Çapyşygyň ahyrynda G.Hudaýbergenowyň eýeçiligindäki, A.Garýagdyýewiň seýislän, A.Jumaýewiň çapan Abadan diýen aty 1-nji bolup pellehanadan geçdi. Bu çapyşyk iň köp atlaryň gatnaşan hem-de örän dartgynly dowam eden aýlawlaryň biri boldy. Dördünji çapyşyga has köp, ýagny 9 sany bedew goşulyp, onda-da aralyk 1800 metrden ybarat boldy. Onuň dowamynda atlaryň orun çalşyp, tomaşaçylary heýjana salan gezekleri az bolmady. Ahyrky netijede T.Ýegşemowyň eýeçiligindäki hem-de onuň özüniň seýislän, B.Çäşemowyň çapan Germaw atly al aty pellehanadan beýlekilerden has öň geçip, 1-nji orna eýe boldy. Dört we uly ýaşar atlar üçin guralan ahyrky  — bäşinji çapyşykda bellenilen aralyk 2 müň metrden ybarat bolup, oňa gatnaşan bedewleriň bäsleşigi boýdan-başa tomaşaçylaryň ünsüni özüne çekdi. Çünki oňa goşulan bedewleriň ählisi diýen ýaly ozal uly baýraklary alyp ýören bedewler bolup çykdy. Şoňa görä-de bedew janköýerlerine aýratyn joşgun beren bu bäsleşikde ýeňijileriň arasynda doly sekunt tapawudy hem bolmady. Şeýlelikde N.Kerimowyň hojalygyna degişli, W.Ýagşybaýewiň seýislän, K.Polaýewiň çapan Süleýmanly diýen dor aty birinji bolup pellehanadan geçdi. Münberi dolduryp oturan tomaşaçylar ony mähirli elçarpyşmalar bilen alkyşladylar. At çapyşyklarynyň ahyrynda olarda ýeňiji bolan bedewlere serpaýlar, çapyksuwarlara gymmat bahaly baýraklar gowşuryldy. Bu olaryň baýramçylyk çäresi hemmelerde ýakymly täsirleri galdyrdy.

Garaşsyz ýurdumyzyň mekdep okuwçylaryndan düzülen ýaş ýangyn söndürijiler toparlarynyň arasynda Türkmenistanyň Içeri işler hem-de Bilim ministrlikleriniň yglan eden bäsleşiginiň döwlet tapgyry geçirildi. Daşoguz şäherindäki «Garaşsyzlyk» sport desgasynda guralan jemleýji tapgyra ozal Aşgabat, Arkadag şäherleriniň, welaýatlaryň derejesindäki bäsleşiklerde üstün çykan toparlar gatnaşdylar. Mälim bolşy ýaly, bu bäsleşik birnäçe ýyl bäri mekdep okuwçylarynyň ýangynyň öňüni alyş çärelerini, ýüze çykan halatynda onuň garşysyna göreşmek babatda zerur ukyp-başarnyklary, ýangynyň çalt öçürilmeginiň tärlerini içgin öwrenmeklerine, sagdyn, berk bedenli bolmaklaryna ýardam bermek maksadynda geçirilip gelinýär. Şeýlelikde, şu gezekki bäsleşigiň döwlet tapgyryna gatnaşan toparlaryň agzalary hem bu babatda örän taýýarlykly bolup, onuň dowamynda öz erjelliklerini, ugurtapyjylyklaryny görkezmäge çalyşdylar. Olar şonda bäsleşigiň şertlerine görä, päsgelçilikli 100 metr, şeýle hem päsgelçilikli 400 metr aralyga estafeta görnüşinde ylgamak, şol aralyklarda bellenen hereketleri ýerine ýetirmek boýunça özara güýç synanyşdylar. Toparlaryň agzalarynyň çalasynlygyna, hereketleriniň dürslügine ýörite eminler anyk baha berdiler. Bäsleşikleriň barşynda ähli görkezijileri hasaba alan eminler toparynyň gelen netijelerine görä, 1-nji orna Daşoguz şäherindäki 24-nji orta mekdebiň, 2-nji orna Ahal welaýatynyň Babadaýhan etrabyndaky 18-nji orta mekdebiň, 3-nji orna hem Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabyndaky 17-nji orta mekdebiň ýaş ýangyn söndürijiler toparlary mynasyp boldular. Ýeňijilere Türkmenistanyň Ýangyn amaly-sport Federasiýasynyň göçme Kubogy, degişli derejedäki medallar, şonuň ýaly-da jemgyýetçilik guramalarynyň gymmat bahaly sowgatlary gowşuryldy.

Tebigatyň gymmatly baýlyklarynyň biri-de kömelekdir. Ol diňe bir tagamly iýmit däl, eýsem, adam saglygy üçin zerur bolan witaminleriň we minerallaryň çeşmesidir. Kömelekleriň düzüminde proteinler köp bolup, olar bedeniň ösmegine, öýjükleriň täzelenmegine ýardam edýär. Kömelekleriň düzüminde B2, B3, B5 we seýrek duş gelýän D witaminleri, minerallardan kaliý, fosfor, demir, selen ýaly gymmatly elementler bar. Kömelekleri yzygiderli iýmitde ulanmak saglyga oňyn täsirini ýetirýär. Düzümindäki antioksidantlar we selen maddasy immun ulgamyny güýçlendirýär, öýjükleriň zaýalanmagynyň öňüni alýar, ýaramaz holesteriniň peselmegine ýardam edip, gan basyşyny kadalaşdyrýar, D witamini bolsa kalsiniň bedene siňmegine kömek edýär, süňkleriň berkligini üpjün edýär. Üç ýaşa çenli çagalara kömelek bermek gadagandyr. Haçan-da çaganyň iýmit siňdiriş ulgamynyň kemala gelmegi tamamlanandan soň, kömelegi doly derejede bermek mümkindir we olara köne ýa-da duzlanan, sirkä ýatyrylan kömelegi iýdirmekden saklanmaly. Köne ýa-da öte bişen kömelek iýmit siňdirişiň bozulmagyna, şeýle hem içege ýokanç keselleriniň döremegine getirip bilýär. Nädogry arassalanyp, taýýarlanan kömelekde içege kesellerini döredijileriň bolmagy mümkindir. Şonuň üçin kömelegi iýmezden ozal hökmany ýagdaýda gigiýeniki talaplary doly we dogry berjaý etmeli. Zäherleýji maddalar diňe ýylan kömeleklerde däl, eýsem, iýilýän kömelekleriň hem käbir görnüşinde saklanýar. Onsoňam, bu ösümlik toprakdan dürli maddalary sorup almaga ukyply. Şonuň üçin iýilýän kömelekleriň islendigini akyp duran suwuň astynda ýekän-ýekän ýuwmaly. Zäherleýji maddaly şertli iýilýän kömelekleri bir gezek gaýnadyp suwuny dökmeli. Gara ýollaryň, demir ýollaryň gyrasynda biten kömelekleriň hem, edil zäherli kömelekler ýaly saglyga howp salýandygyny ýatda saklamaly.

Atyny myradyna deňeýän halkymyz ony bezemäge hem aýratyn üns berip gelýär. Türkmençilikde at bezemek dessurynyň öz köküni gadymy döwürlerden alyp gaýdandygy barada türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň bedewleriň geçmişine, şu gününe we geljegine nazar aýlaýan eserlerinde giňişleýin beýan edilýär. Gymmaty egsilmeýän eserlerde pederlerimiziň asylly ýol-ýörelgelerine eýerýän halkymyzyň bedewlerini hiç pursatda ünsden düşürmän, aýap gelýändikleri, atyň esbaplaryna altyn-kümüş şaý-sepleriň dakylmagyna maşgalada uly ähmiýet berilýändigi giňişleýin açylyp görkezilýär. Atyň alagaýyşdyr jylaw, bilbagydyr nogta ýaly esbaplaryna hakyk daşy oturdylyp, bezelmegine gelin-gyzlarymyz hem öz goşandyny goşup gelýärler. Dal bedewiň zenanlaryň on barmagynyň gudratyndan dörän atkeçe, attorba, athorjuny, boýunbag, gözlük, gursakça, güdrük, güpjek, derlik, eýerlik ýaly halydyr kilim, keçe önümleri bilen bezelmegi, onuň görküni has-da artdyrmak bilen birlikde, ata maşgala bolup ideg edilýändigini alamatlandyrýar. Mälim bolşy ýaly, at esbaplarynyň eýer, uýan, gaş, guşgun, depirgi, golaň, ganjyga, çeki, içirgi, köýnekçe, göwüsbent, dogabagy, maňlaýlyk, alagaýyş ýaly görnüşleri bolup, olaryň hersiniň ýerine ýetirýän wezipesi aýratyndyr. Irki döwürlerde bedew atlaryň bezeg şaý-sepleri diňe bir aty bezemek bilen çäklenmän, söweşlerde ony naýza, peýkam, gylyç ýaly tygly ýaraglaryň ýara salmagyndan hem gorap, at üçin galkanyň hyzmatyny ýerine ýetirip gelipdir.

Şeýle at bilen ýakynda Daşoguz welaýat medeniýet müdirligi, Daşoguz welaýat Baş bilim müdirligi hem-de Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Daşoguz welaýat geňeşiniň we Daşoguz welaýat kitaphanasynyň bilelikde guramagynda mekdep okuwçylarynyň arasynda bäsleşik geçirildi. Ilki bilen, bäsleşige gatnaşyjylar Türkmen bedewiniň milli baýramy mynasybetli, welaýat kitaphanasynyň bölümlerinde guralan «Bedew atym  — ganatym» , «Garaşsyzlykdan galkynan bedewler», «Bedew at ýigidi ýetir myrada» atly sergiler bilen içgin tanyşdylar. Soňra kitaphananyň ülkäni öwreniş we düşündiriş, sorag-jogap bölüminiň okalga zalynda okuwçylar bäsleşigiň şertlerine laýyklykda, özleriniň ukyp-başarnyklaryny görkezdiler. Bäsleşige gatnaşanlar Gahryman Arkadagymyzyň eserlerinde bedewleriň aýratynlygy barada beýan edilýän gyzyldan gymmatly maglumatlary açyp görkezdiler. Bedewlere bolan söýgini, sarpany, olaryň şan-şöhratyny dünýä ýaýmak baradaky aladany döwlet derejesinde ileri tutulýan ugra öwren Gahryman Arkadagymyza we Arkadagly Gahryman Serdarymyza alkyşly sözleri beýan etdiler. Milli buýsanjymyz hasaplanýan ganatly bedewler baradaky çykyşlar eminler topary tarapyndan adalatly bahalandyryldy. Bäsleşigiň jemleri boýunça Daşoguz şäherindäki daşary ýurt dillerine ýöriteleşdirilen 28-nji orta mekdebiň 12-nji synp okuwçysy Gurbanbibi Orazowa 1-nji orna, ýaş fizikleriň we matematikleriň ýöriteleşdirilen 21-nji orta mekdebiniň 11-nji synp okuwçysy Leýli Nazarmedowa 2-nji orna, daşary ýurt dillerine ýöriteleşdirilen 24-nji orta mekdebiň 12-nji synp okuwçysy Leýli Balnyýazowa 3-nji orna mynasyp boldular. Ýeňijiler bäsleşigi guraýjylaryň Hormat hatlarydyr ýadygärlik sowgatlary bilen sylaglanyldy.

Kesellerden goranmagyň ygtybarly usuly Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan döwletimizde keselleriň öňüni alyş sanjymlarynyň bellenen tertibe laýyklykda geçirilmeginiň netijesinde, howply ýokanç keselleriň öňüni almakda we ýok etmekde ýetilen sepgitler we gazanylan üstünlikler halkara derejesinde ykrar edildi. Her ýylyň aprel aýynyň soňky hepdesinde Bütindünýä immunizasiýa hepdeligi geçirilýär. Immuno-öňüni alyş çäreleri epidemiologiýa abadançylygyny üpjün etmegiň möhüm guralydyr. Ýurdumyzda bu hepdäniň dowamynda giňişleýin wagyz-nesihat çäreleri geçirilýär. Türkmenistanda ilaty ýokanç kesellerden goramak ugrundaky sanjymlar tölegsiz esasda amala aşyrylýar. Döwlet tarapyndan satyn alynýan sanjym serişdeleri ýokary hil derejesinde bolup, Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy tarapyndan güwänamalaşdyrylandyr. Öňüni alyş sanjymlaryny almadyk çagalaryň ýokanç kesellere (gyzamyk, gyzylja, täjihoraz we beýlekiler) duçar bolmak ähtimallygy ýokarydyr. Şonuň üçin her bir ata-ene çagalarynyň öz wagtynda keselleriň öňüni alyş sanjymlaryny almagyny gazanmaga borçludyr. Eneler ýaşy dolan çagalaryna keseliň öňüni alyş sanjymlaryny wagtynda almalydyrlar. Bu bolsa kuwwatly döwletimizde sagdyn nesliň kemala gelmeginiň kepilidir. Uzak ýyllaryň dowamynda geçirilen barlaglaryň netijesinde öňüni alyş sanjymlarynyň adam bedeniniň ýokanç kesellere garşy göreşmek ukybyny çagalyk döwründen başlap ýokarlandyrýandygy, geçirilen sanjymlaryň täsiriniň netijesinde çaganyň bedeninde ýokanç kesele garşy antitelalaryň emele gelmegi bilen, immun ulgamynyň pugtalanmagyna ýardam edýändigi anyklanyldy. Öňüni alyş sanjymlary saglyk öýlerinde sagdyn çagalara bellenilen tertip boýunça amala aşyrylýar. Sanjym geçiriljek çaga, ilki bilen, maşgala lukmany we degişli hünärmenler tarapyndan barlagdan geçirilýär we garşylyk alamatlary ýüze çykarylmadyk ýagdaýynda degişli sanjymy geçirmäge rugsat berilýär. Ýurdumyzda çagalarda ýokanç keselleriň öňüni almak boýunça ozalky hereket edýän 11 görnüşli sanjymdan ybarat bolan tertipnama ýene-de täze — rotawirusa, pnewmokokka, adamyň papilloma wirusyna, wirusly gepatitiň A görnüşine garşy sanjymlar goşuldy. Bulardan daşary, möwsümleýin döreýän kesellere garşy sanjymlar töwekgel topardaky raýatlara bellenen tertipde yzygiderli geçirilýär.«Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda hem ýokanç kesellere garşy geçirilýän öňüni alyş sanjymlary degişli tertipde guramaçylykly dowam etdirilýär.