Magtymguly Pyragynyň başlangyç ylym-bilimi kyblasy Döwletmämmet Azadydan öwrenendigi, diňe munuň bilen çäklenmän, Halaçdaky «Idris baba», Buharadaky «Gögeldaş», Hywadaky «Şirgazy» medreselerinde hem okap, ylym-bilimini artdyrandygy, elbetde, hemmämize mälimdir. Beýik şahyra Azadydan alan tälim-terbiýesi uly täsir edýär.
Şahyryň aglaba goşgularynda («Azadym kany?», «Haky çün», «Atamyň»...) kyblasy Döwletmämmet Azada minnetdarlyk duýgularynyň beýany giňişleýin häsiýetdedir. Magtymgulynyň şeýle beýik şahsyýet bolup ýetişmeginde Azadynyň orny bijaý uludyr.
Gahryman Arkadagymyz «Ömrümiň manysynyň dowamaty» atly ajaýyp kitabynda: «Ata-babalarymyzda öz bilenini özgelere-de öwretmek, ýörite ussatlary ýetişdirmek parz saýylypdyr. Halypa hormaty peder sarpasy deýin belent tutulypdyr. Şägirt, okuwçy öz perzendiň deýin eý görlüpdir. Şeýdibem halypa-şägirtligiň durmuş mekdebi döredilipdir. Şol ugur, usul, akaba biziň şu günlerimizde hem dowam edýär. Ösmek, barha kämilleşmek üçin halypa howa deýin zerur. «Yhlas bilen bir kämilge gol beren, //Ýeter bir menzile ýetmeýen galmaz» diýýän Magtymguly şahyr müň mertebe mamla» diýip ýazýar.
Azadynyň Magtymgula ýapan ylym-bilim «serpaýy» has hem uludyr. Halypanyň orny, oňa uýmalydygy barada şahyr şeýle tekrarlaýar:
Kämil tapsaň, goý ýolunda başyňny,
Är yzynda gezseň, är dek bolar sen.
Magtymguly ylymdan ýüki ýeten ynsan bolmak bilen birlikde, kiçigöwünli, pespäl şahsyýet bolan. Ylymly adam ylym-bilim dünýäsine näçe aralaşdygyça henizem köp zatlara akyl ýetirip bilmeýändigine, öwrenmeli zatlarynyň juda köpdügine düşünýär. Ylmyň çarkandakly ýollarynda dogry ugur almaga ussat — halypa agtarýar.
Şahyr aýdyşyklardan hem özüne kämil ussatlyk mekdebini agtarypdyr. Çünki ol dünýäde ylym-bilime ussatsyz ýetip bolmajakdygyna has ir göz ýetiripdir:
Ýagşylar ýanynda ýörgül sen özüň,
Dür bolsun daýyma, sözlegen sözüň,
Alymlara uýsaň, açylar gözüň,
Jahyllara uýsaň, kör dek bolar sen.
Magtymguly Pyragy goşgularynda ady getirilýän Ylýas ibn Ýusup ibn Mugaýýat, Nyzamy Genjewi, Nyzameddin Alyşir Nowaýy, Kyýaseddin Omar ibn Ybrahym Nişapury, Muhammet ibn Ýusup Fizuly Baýatly, Hoja Ahmet Ýasawy, Nureddin Abdyrahman Jamy ýaly Gündogaryň beýik ussatlaryny, alymlaryny öz halypasy hasaplapdyr, olara uly sarpa goýupdyr.
Abu Sagyt, Omar Haýýam, Hemedany,
Firdöwsi, Nyzamy, Hafyz perwany,
Jelaleddin Rumy, «Jame ul-many»,
Alarnyň jaýynda men hem san bolsam —
diýen setirlerinde Magtymguly dünýä edebiýatynyň dürdäneleri bilen tanyş bolandygyny göçme manyda beýan edýär. Şahyra Gündogar halklarynyň dessanlarynyň hem elýeterli bolandygyny «Söýmüşem seni» atly goşgusyndan duýmak bolýar. Bu goşguda ady dessana öwrülen ondan gowrak aşyk-magşugyň ady tutulýar. Öňem birnäçe çeşmelerde agzalyp geçilişi ýaly, şygyr äleminiň soltanyna hasam «Ýusup-Züleýha» dessany uly täsir edipdir. Şahyryň onlarça goşgularynda («Arap tilli söwdügim», «Şalyk bile», «Atly ýaranlar», «Ýusup diýe-diýe»...) Ýusubyň we Züleýhanyň ady uly hormat bilen tutulýar.
Magtymgulynyň şägirt, talyp hökmünde diňe medreselerde okamak bilen çäklenmän, eýsem, öz ylym-bilim goruny yzygiderli doldurandygyny, öz ussatlaryna hormat goýýandygyny duýmak bolýar. Onuň özüne halypa saýan beýik şahsyýetleriniň sany, ýokarda belläp geçişimiz ýaly, ençemedir. Şahyryň dünýewi halypalarynyň eserlerini tapyp okamagy, olardan degerli netije çykaryp, şygyrlarynda pikir-duýgularyny beýan edip bilmegi onuň döredijilik dünýäsiniň doly öwrenilmedik çuňluklarynyň biridir. Magtymgulynyň şeýle beýik şahsyýet bolup ýetişmeginde oňa täsir eden dünýä edebiýatynyň dürdäneleriniň elýeterli bolmagy, öz-özüni yzygiderli taplamagy halypa gözlegleriniň dowamlylygydyr. Şahyr ýöne ýere «Kitap okan gullar magnydan dokdur» diýip tekrarlamandyr.
Magtymguly Pyragy ussada gol bermegiň, ussatdan tälim almagyň dünýäde iň bir ajaýyp, iň bir ezýetli, şol bir wagtyň özünde iň bir lezzetli işdigini ir duýan we bu işde sabyr-kanagatly bolup, öz maksadyňa ýetip bilmekde nusgalyk göreldäniň bir ömür öwrenilmeli uly mekdebini galdyryp giden şahyrdyr:
...Eý agalar, bir gün bolar, paý alar,
Gulluk edip gezen ussada, belli!
Akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň gyzyldan gymmatly setirleriniň ýyl geçdigiçe, asyrlar aýlandygyça gadyr-gymmaty artyp barýar.